Czym jest efekt entourage w grzybach psylocybinowych?

Współczesna mykologia opiera się nie tylko na poznawaniu grzybów i ich wpływie na środowisko. Duże znaczenie ma również to, jak oddziałują na ludzi. W tym kontekście współczesna medycyna coraz częściej „tropi” właściwości grzybów zawierających alkaloidy powodujące zmiany w percepcji. Z kolei do zjawisk frapujących naukowców należy wywoływany przez grzyby psylocybinowe efekt entourage. Czym on jest? Jakie są przyczyny jego występowania? Czy to bardziej mit funkcjonujący w branży? Czy jednak poparty dowodami fakt? Więcej o tym w artykule, do którego lektury zachęcam już teraz.

Efekt entourage – czym jest i jak się przejawia?

Entourage effect, nazywany także efektem otoczenia lub synergii, pierwotnie wcale nie dotyczył grzybów. Najpierw badano go w kontekście innych naturalnych substancji, wpływających na świadomość, w tym m.in. konopi. Termin ten został użyty po raz pierwszy przez izraelskich badaczy, w tym przez Raphaela Mechoulama, Shimona Ben-Shabata i Lumira Hanusa.

W badaniach opublikowanych w roku 1998 sprawdzali synergiczne działanie kannabinoidów, terpenów i flawonoidów zawartych w konopiach. Co istotne – skupiali się na właściwościach prozdrowotnych, a nie odurzających. W wynikach testów wykazali, że „grupowe” działanie tych związków bywa (w zależności od kontekstu) silniejsze niż suma oddziaływania każdego z nich osobno. Jako że grzyby psylocybinowe często zawierają więcej substancji niż psylocybina, efekt entourage może potencjalnie dotyczyć także ich.

Związki te mogą w organizmie oddziaływać nie tylko na użytkownika, ale i na swoje działanie. Mogą modyfikować reakcje np. przez tonowanie lub wzmacnianie konkretnych doświadczeń, wywołując określone efekty biochemiczne. Rezultaty stosowania więc będą zupełnie inne niż w przypadku przyjęcia np. psylocybiny w postaci wyodrębnionego, samodzielnego preparatu. Wskazuje się m.in. na „gładsze” oddziaływanie oraz inną farmakokinetykę (dynamikę wejścia i schodzenia działania danej substancji).

Jakie związki odpowiadają za efekt entourage i jak działają?

W przypadku grzybów psylocybinowych mówimy o innych związkach niż te, które występują w konopiach siewnych. Tutaj za efekt entourage odpowiadają np.:

• psylocybina i psylocyna,
• norbaeocystyna,
• aeruginascyna,
• beta-karboliny.

Psylocybina i psylocyna

Psylocybina jest organicznym związkiem chemicznym z grupy tryptamin, kwalifikowanym do grupy proleków. Sama w sobie pozostaje nieaktywna w mózgu. Jednak w procesie defosforyzacji (czyli usuwania grupy fosforanowej przez fosfatazę alkaliczną) zostaje przekształcona w psylocynę. To z kolei cząsteczka zdolna do przekraczania bariery krew-mózg, będąca bezpośrednim agonistą receptorów serotoninowych (głównie 5-HT2A), wpływających m.in. na stany emocjonalne oraz postrzeganie rzeczywistości.

Psylocybina naturalna i syntetyczna – różnice w działaniu

W kontekście tych substancji warto powiedzieć więcej o syntetycznym odpowiedniku psylocybiny. Wykorzystuje się ją w badaniach naukowych, w tym zwłaszcza w psychiatrii, co pozwala uzyskiwać bardzo precyzyjne i powtarzalne reakcje. Z kolei substancja występująca w grzybach jest ukryta w matrycy komórkowej grzyba, co oznacza zróżnicowane dozy, a także odmienne doświadczenia, na które wpływ ma czas trawienia i uwalniania. Dodatkowo w owocniku obecne są inne tryptaminy.

W zestawieniu więc naturalna psylocybina vs syntetyczna, w pierwszym przypadku efekt entourage’u jest jak najbardziej możliwy, za to działanie staje się mniej przewidywalne. Wynika to z indywidualnych predyspozycji, ale i konkurencji alkaloidów o dostęp do receptorów. Laboratoryjną, czystą psylocybinę natomiast można porównać do „strzału snajpera”, który precyzyjnie trafia tam, gdzie się go celuje. To sprawia, że jest bardziej przewidywalna.

Norbaeocystyna

Jest ona strukturalnym analogiem psylocybiny, różniącym się od niej stopniem metylacji atomu azotu. Według aktualnych hipotez i badań (w tym in vitro) działanie, jakie ma norbaeocystyna, opiera się na modulowaniu sposobu oddziaływania psylocyny na receptory 5-HT2A przez wygładzanie jej oddziaływania.

Aeruginascyna

Ten związek jest pochodną tryptaminową, zawierającą unikalną grupę trimetyloamoniową. Występuje tylko w określonych gatunkach grzybów, w tym w Inocybe aeruginascena oraz określonych gatunkach Psilocybe. Wykazuje on głównie działanie obwodowe, gdyż praktycznie nie przekracza bariery krew mózg. Wiąże się więc z receptorami serotoninowymi w jelitach i obwodowym układzie nerwowym. Według niektórych badaczy substancja ta może minimalizować efekt bad tripów, łagodząc stany lękowe i przeciwdziałając somatycznym objawom stresu. Aby jednak mieć pewność takiego efektu, konieczne są dalsze badania.

Beta-karboliny

Relatywnie świeże, bo z 2020 roku, badania Felixa Bleia wskazują, że grzyby psylocybinowe produkują beta-karboliny. Pod tą nazwą kryją się trzy związki – harman, norharman i harmina. Są one naturalnymi inhibitorami monoaminooksydazy – enzymu rozkładającego tryptaminy w organizmie. Potencjalnie mogą więc sprawiać, że np. psylocyna będzie oddziaływać dłużej i stabilniej, nawet przy niższym stężeniu. Ograniczone badania jednak na razie wskazują możliwe wnioski, ale nie dają 100% pewności takiego wpływu.

Potencjalne rezultaty i dowody naukowe świadczące o takim działaniu

Doświadczenia wynikające z użycia grzybów psylocybinowych bywają różne w zależności od kilku czynników. Pierwszy to różnice wynikające z samego doboru preparatów. Rozmaite gatunki, a nawet szczepy z nich wyodrębnione, mogą różnić się pod względem produkowanych alkaloidów oraz ich ilości. Gdyby porównać to do koktajlu, to mówilibyśmy nie tylko o odmiennych składnikach, ale też zróżnicowanych proporcjach. Z drugiej strony są indywidualne predyspozycje, wpływające m.in. na proces trawienia i przyswajania tych substancji.

W badaniach jednak zauważa się pewną prawidłowość – cząsteczki zawarte w grzybach mogą wykazywać się większą stabilnością w roztworach niż w przypadku czystych, wyizolowanych cząsteczek psylocybiny i psylocyny. Potencjalnie wynika to z faktu, że pozostałe tryptaminy mogą działać także jak naturalne antyoksydanty, wpływające na te alkaloidy.

Efekt entourage – fakt czy mit?

Choć mamy pewne dowody, że efekt entourage, wywoływany przez obecne w grzybach związki, w tym np. psylocybina, psylocyna, baeocystyna, jest prawdopodobny, to nie brakuje głosów sceptyków. Wskazują oni, że stężenia „dodatkowych” związków są zbyt niskie, by miały decydujący wpływ na oddziaływanie na organizm. Doświadczenia natomiast bardziej przypisuje się efektowi placebo oraz nastawieniu psychicznemu i otoczeniu. Dlatego kwestia ta wymaga dalszych badań, tym bardziej że „subtelne różnice” w przypadku neurobiologii mogą mieć ogromne znaczenie dla funkcjonowania ludzkiego układu nerwowego.