Jagodowa Baba i magiczne grzyby w ludowej wyobraźni

Grzybki halucynki to potoczne określenie niektórych grzybów psychoaktywnych, najczęściej kojarzonych z gatunkami zawierającymi psylocybinę. Substancja ta może zmieniać percepcję, nastrój, sposób myślenia i poczucie czasu. Nie oznacza to jednak, że wszystkie grzyby psychoaktywne działają tak samo albo że ich używanie jest bezpieczne.

W tym artykule wyjaśniamy, czym są “grzybki halucynki” halucynogenne, jakie substancje mogą zawierać, czym różnią się od psychodelików i jakie wiążą się z nimi zagrożenia. Podkreślamy, że nasz artykuł ma charakter edukacyjny i nie jest zachętą do zażywania grzybów psychotropowych ani nie jest poradnikiem dotyczącym pozyskiwania lub stosowania substancji psychoaktywnych.

Czym są „grzybki halucynki”?

Określenie „grzybki halucynki” pochodzi z języka potocznego. W tekstach popularnonaukowych częściej spotyka się określenia:

grzyby halucynogenne;
grzyby psychoaktywne;
grzyby psychodeliczne;
grzyby psylocybinowe;
„magic mushrooms”.

Nie wszystkie te pojęcia oznaczają dokładnie to samo. „Grzyby psylocybinowe” to przede wszystkim grzyby zawierające psylocybinę lub psylocynę. „Grzyby psychoaktywne” to szersza kategoria, obejmująca organizmy zawierające różne substancje wpływające na układ nerwowy. Warto podkreślić, że w polskiej ustawie pojęcie „grzyby halucynogenne” zostało zdefiniowane jako grzyby zawierające substancje psychotropowe.

Żeby dobrze zrozumieć temat, warto rozdzielić trzy pojęcia:

Pojęcie	Co oznacza?
Grzyb halucynogenny	Organizmy zawierające substancje psychoaktywne
Psylocybina	Związek chemiczny występujący w niektórych grzybach
Działanie psychodeliczne	Zmiany percepcji, emocji, myślenia i poczucia czasu

Grzyb jest więc źródłem substancji, a nie nazwą samego efektu. Dwa różne gatunki mogą zawierać inne związki i wywoływać odmienne reakcje.

Grzybki halucynki – jakie substancje zawierają?

Najczęściej w kontekście „grzybków halucynków” mówi się o psylocybinie. Nie jest to jednak jedyny związek występujący w grzybach psychoaktywnych.

Substancja	Z czym jest kojarzona?	Najważniejsza informacja
Psylocybina	Niektóre gatunki z rodzaju Psilocybe	W organizmie przekształca się między innymi w psylocynę
Psylocyna	Działanie psychodeliczne	Jest aktywnym związkiem wpływającym na układ nerwowy
Muscymol	Muchomor czerwony	Nie jest psylocybiną
Kwas ibotenowy	Muchomor czerwony	Ma inny profil działania niż psylocybina
Inne związki	Wybrane gatunki grzybów	Ich działanie może być odmienne i trudne do przewidzenia

Psylocybina i psylocyna – jaka jest różnica?

Psylocybina i psylocyna to dwa kluczowe, nierozerwalnie związane związki chemiczne występujące w grzybach halucynogennych. Samodzielnie psylocybina nie wywołuje efektów psychoaktywnych, ponieważ działa jako prolek, czyli substancja nieaktywna w stanie wyjściowym. Dopiero po spożyciu enzymy w organizmie przekształcają ją w psylocynę, czyli ostateczną formę zdolną do pokonania bariery krew-mózg. Dzięki strukturalnemu podobieństwu do serotoniny, to właśnie powstała w ten sposób psylocyna bezpośrednio stymuluje receptory w ludzkim mózgu.

Oto najważniejsze różnice

Aktywność biologiczna: psylocybina jest nieaktywnym prolekiem (czyli substancją podawaną w formie nieaktywnej, która dopiero wewnątrz organizmu pod wpływem enzymów przekształca się w działający lek), podczas gdy psylocyna jest w pełni aktywną substancją psychoaktywną.
Przenikanie barier biologicznych: psylocybina nie potrafi skutecznie sforsować bariery krew-mózg, w przeciwieństwie do psylocyny, która robi to bez trudu.
Rola w organizmie: psylocybina musi najpierw ulec przekształceniu w żołądku i wątrobie, natomiast psylocyna jest już gotowym związkiem, który bezpośrednio łączy się z receptorami serotoninowymi.

Jak działają “grzybki halucynki“?

Działanie tzw. grzybków halucynków zawierających psylocybinę wiąże się przede wszystkim z wpływem psylocybiny i psylocyny na układ serotoninergiczny w mózgu. Serotonina uczestniczy między innymi w regulacji nastroju, percepcji i procesów poznawczych.

W efekcie mogą pojawić się zmiany w:

odbiorze bodźców;
poczuciu czasu;
intensywności emocji;
sposobie kojarzenia informacji;
poczuciu własnego „ja”;
interpretowaniu otoczenia;
odczuwaniu wspomnień i myśli.

Nie oznacza to, że każda osoba doświadczy klasycznych halucynacji. Możliwe są również subtelniejsze zmiany percepcji, nastroju i sposobu myślenia.

Możliwe efekty psychiczne

Do opisywanych efektów należą między innymi:

intensywniejsze odczuwanie emocji;
zmiana postrzegania kolorów i kształtów;
poczucie spowolnienia lub przyspieszenia czasu;
nietypowe skojarzenia;
silna introspekcja;
poczucie niezwykłości doświadczenia;
dezorientacja;
lęk;
panika;
podejrzliwość lub paranoiczne interpretacje.

Reakcje nie są jednak jednakowe. Oficjalne materiały medyczne wskazują, że doświadczenia po psylocybinie bywają trudne do przewidzenia i zależą między innymi od nastroju, osobowości, oczekiwań, rodzaju grzyba, stanu zdrowia i otoczenia

Od czego zależy działanie?

W opisach psychodelików często pojawia się pojęcie set and setting.

Set oznacza stan psychiczny, nastrój, oczekiwania i wcześniejsze doświadczenia.
Setting oznacza otoczenie, miejsce, obecność innych osób i ogólną sytuację.

Są to czynniki, które mogą wpływać na przebieg doświadczenia, ale nie zapewniają bezpieczeństwa i nie pozwalają dokładnie przewidzieć reakcji.

Znaczenie mogą mieć także:

indywidualny metabolizm;
wiek i stan zdrowia;
historia zaburzeń psychicznych;
przyjmowane leki;
połączenie z innymi substancjami;
różnice między gatunkami;
zmienna zawartość substancji;
błędna identyfikacja grzyba.

To jeden z powodów, dla których nie należy traktować opisów internetowych jako gwarancji określonego działania – warto o tym pamiętać!

Czym różnią się grzybki halucynki od psychodelików?

Grzyby halucynogenne to konkretny, naturalny organizm zawierający substancje psychoaktywne, podczas gdy psychodeliki to znacznie szersza kategoria obejmująca zarówno związki pochodzenia roślinnego i grzybobójczego, jak i syntetyczne substancje laboratoryjne. Choć wszystkie grzyby halucynogenne zaliczamy do psychodelików ze względu na ich zdolność do wywoływania zmienionych stanów świadomości, pojęcie psychodelików mieści w sobie znacznie więcej substancji, takich jak LSD czy DMT. W rezultacie różnica tkwi w tym, że grzyby to tylko jedno z wielu źródeł, z których czerpie się różnorodne związki psychodeliczne.

Pojęcie	Znaczenie
Grzyby halucynogenne	Organizmy zawierające substancje wpływające na układ nerwowy
Grzyby psylocybinowe	Grzyby zawierające psylocybinę lub psylocynę
Psylocybina	Związek chemiczny występujący w niektórych grzybach
Psychodelik	Kategoria substancji zmieniających percepcję, myślenie i świadomość
Halucynogen	Szersze, mniej precyzyjne określenie substancji zmieniających percepcję
Enteogen	Substancja opisywana w kontekście religijnym lub rytualnym

Czy grzybki lalucynki mają zastosowanie w medycynie?

Toczą się nowoczesne badania laboratoryjne i kliniczne nad tym, czy grzyby halucynogenne mogą realnie pomóc w medycynie. Oczywiście naukowcy biorą pod lupę czystą psylocybinę podawaną w bezpiecznych, kontrolowanych warunkach, a nie spontaniczne podjadanie przypadkowych grzybów z lasu.

Współczesna nauka sprawdza te substancje pod kątem walki z takimi problemami jak:

depresja, w tym jej odmiany oporne na tradycyjne leki;
zaburzenia lękowe oraz PTSD;
wszelkiego rodzaju uzależnienia;
trudny lęk egzystencjalny, który towarzyszy chorym w najtrudniejszych momentach życia.

Co ciekawe, w profesjonalnym modelu terapeutycznym sama cząsteczka to dopiero początek – ogromne znaczenie mają kwestie, takie jak:

dokładna kwalifikacja pacjenta i wstępna ocena jego stanu zdrowia;
odpowiednie przygotowanie psychologiczne przed sesją;
bezpieczna, kontrolowana podróż w obecności przeszkolonego personelu;
późniejsza integracja przeżytych doświadczeń w codziennym życiu.

Najważniejsze fakty i mity

Twierdzenie	Ocena	Wyjaśnienie
„Grzybki halucynki” to nazwa naukowa	Mit	To określenie potoczne
Psylocybina jest grzybem	Mit	To substancja chemiczna
Wszystkie grzyby psychoaktywne zawierają psylocybinę	Mit	Mogą zawierać inne związki
Muchomor czerwony zawiera psylocybinę	Mit	Zawiera między innymi muscymol i kwas ibotenowy
Działanie zawsze wygląda tak samo	Mit	Reakcje są zmienne i nieprzewidywalne
Naturalne pochodzenie gwarantuje bezpieczeństwo	Mit	Naturalne substancje także mogą być toksyczne
Psylocybina jest badana w psychiatrii	Fakt	Prowadzone są badania nad terapią wspomaganą
Badanie kliniczne oznacza dowolne używanie grzybów	Mit	Badania odbywają się w kontrolowanych warunkach
Każde doświadczenie to klasyczna halucynacja	Mit	Możliwe są różne zmiany percepcji i myślenia
Polska ustawa odnosi się do grzybów zawierających substancje psychotropowe	Fakt	Tak brzmi definicja ustawowa
Każda legenda o magicznym grzybie dotyczy psychodelików	Mit	Symbolika nie jest dowodem użycia
Psylocybina może wywołać trudne doświadczenie	Fakt	Opisywane są lęk, panika i dezorientacja

„Grzybki halucynki” – FAQ

Czy „grzybki halucynki” to poprawne określenie?

To określenie potoczne. W tekście edukacyjnym lepiej stosować również terminy „grzyby psychoaktywne”, „grzyby psylocybinowe” i „grzyby halucynogenne”, wyjaśniając różnice między nimi.

Czy wszystkie grzyby halucynogenne zawierają psylocybinę?

Nie. „Grzyby halucynogenne” to szersze określenie. Różne gatunki mogą zawierać różne substancje psychoaktywne.

Czy psylocybina i grzyb halucynogenny to jedno i to samo?

Nie. Grzyb jest organizmem, a psylocybina jest substancją chemiczną, która może się w nim znajdować.

Czy muchomor czerwony zawiera psylocybinę?

Nie. Muchomor czerwony zawiera inne związki, przede wszystkim muscymol i kwas ibotenowy.

Czy grzybki halucynki są bezpieczne?

Nie można uznać ich za całkowicie bezpieczne. Możliwe są między innymi lęk, panika, dezorientacja, zatrucie, interakcje i niebezpieczne zachowania.

Czy psylocybina jest lekiem?

Psylocybina jest badana jako element niektórych terapii psychiatrycznych, ale nie oznacza to, że samodzielne używanie grzybów jest leczeniem.

Czy grzybki halycunki są legalne w Polsce?

Grzyby halucynogenne są w Polsce całkowicie nielegalne, ponieważ zawarte w nich substancje aktywne, czyli psylocybina i psylocyna, figurują w wykazie środków psychotropowych grupy I-P. Oznacza to, że posiadanie, zbieranie, uprawa, przetwarzanie oraz handlowanie takimi grzybami podlega surowym karom na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Jedynym wyjątkiem są specjalnie licencjonowane ośrodki naukowo-badawcze, które mogą prowadzić nad nimi kontrolowane prace.

Przeczytaj także:

Poznaj także nasz growkity, czyli zestawy z grzybnią Psilocybe Cubensis

Filip Mykożerca

„Grzybki halucynki” – co to takiego? Działanie, rodzaje i substancje psychoaktywne