Dimetylotryptamina (DMT) – działanie, pochodzenie i podstawowe fakty

Substancje o działaniu psychodelicznym coraz częściej są pod lupą naukowców, którzy widzą w nich nie zagrożenie, a potencjalnego sojusznika w starciu z różnymi dolegliwościami. Mówi się m.in. o walce z ich pomocą z depresją czy PTSD. Do tej grupy zalicza się np. DMT. Czym ono jest? Jak działa? O tym opowiem w tym artykule. Zachęcam do lektury.

Czym jest DMT?

DMT to – dokładnie ujmując – N,N-dimetylotryptamina. Stanowi ono klasyczny psychodelik serotoninergiczny, czyli substancję psychoaktywną wywołującą efekty przez wpływ na układ serotoniny w mózgu. Innymi słowy – jest analogiem serotoniny, wpływającym na sposób, w jaki sposób przetwarzamy informacje. To mała, lipofilna (czyli dobrze rozpuszczająca się w tłuszczach) cząsteczka, łatwo przekraczająca błony komórkowe, oraz – co ważniejsze w kontekście jej działania, bariery krew-mózg.

Jako że budową przypomina serotoninę, jest agonistą receptorów serotoninowych (w tym przede wszystkim 5-HT2A). Ma także zdolność aktywowania wewnątrzkomórkowych receptorów. M.in. z tych powodów uznaje się, że może działać potencjalnie neuroprotekcyjnie i regulować stres komórkowy.

Ponadto ma zdolność zwiększania plastyczności mózgu. To istotny czynnik np. w budowaniu nowych nawyków lub pozbywania się starych uzależnień. Więcej jednak o tym, jak działa DMT, w dalszej części artykułu.

Jakie jest pochodzenie DMT?

Warto wiedzieć, że DMT występuje u wielu różnych organizmów. Ogólnie ujmując – do wytworzenia DMT (tak jak serotoniny) potrzeba tryptofanu. Ciało, wskutek różnych procesów, wytwarza z niego inną cząstkę, jaką jest tryptamina, a z kolei enzym INMT dodaje do niej grupy metylowe. Wtedy mówimy już o „pełnoprawnym DMT”.

Jak już wspomniałem – substancja ta występuje powszechnie w naturze, więc np. w wielu roślinach (zwłaszcza Amazonii), ale też u zwierząt i ludzi. Wskazuje się, że jego rezerwuarem jest przede wszystkim płyn mózgowo-rdzeniowy, ale niektóre badania stwierdzają także obecność DMT w mózgu.

Ponadto stwierdza się ekspresję enzymu INMT (tzn. na podstawie informacji genetycznej wykazano jego działanie) w różnych komórkach i narządach ciała, w tym np. w:

• płucach,
• tarczycy,
• nadnerczach,
• jelitach,
• sercu,
• mięśniach,
• trzustce,
• narządach płciowych.

Co ciekawe, najwyższa była ona w jelitach oraz w płucach. W samym mózgu INMT może występować w wybranych strukturach. Natomiast DMT było wykrywane w tych narządach u zwierząt, niekiedy na poziomie zbliżonym do neurotransmiterów. Z drugiej strony – według niektórych aktualnych badań u dorosłych osobników już jej nie stwierdzano.

Niemniej sam fakt zdolności organizmu do wytwarzania tej cząstki jest frapujący. Mechanizm ten funkcjonuje u wielu gatunków i przetrwał miliony lat, co by oznaczało, że ma istotną rolę biologiczną. Wskazuje się, że DMT może mieć znaczenie adaptacyjne dla różnych organizmów. Choć nie ma potwierdzenia w badaniach, wskazuje się, że potencjalnie:

• działa jako neuroprzekaźnik lub neuromodulator, regulujący sposób działania systemów w układzie nerwowym,
• jest systemem ratunkowym dla komórek (aktywacja receptorów sigma-1, chroniących komórki, regulujących stres komórkowy i zwiększających szansę na przeżycie neuronów),
• wspiera w adaptacji w trudnych warunkach, regulując odpowiedź organizmu na trudne uwarunkowania (poziomy DMT rosną pod wpływem stresu),
• może uczestniczyć w rozwoju mózgu u młodych osobników,
• działa przeciwzapalnie i moduluje odpowiedź immunologiczną.

DMT w kulturach pierwotnych

Skoro wiemy już, co to DMT, przyjrzyjmy się, jak było ono wykorzystywane. Najwięcej informacji na temat kultur pierwotnych, które korzystały z dimetylotryptaminy mamy z Amazonii, a konkretniej ujmując z terenów dzisiejszego Peru, Brazylii i Kolumbii. Substancja ta stanowi składnik ayahuasci – rytualnego wywaru używanego do celów wróżbiarskich, religijnych i leczniczych. To istotne, gdyż spożycie samego DMT nie przynosi efektu (jest rozkładane w jelitach i wątrobie), a napój zawiera inhibitory enzymu monoaminooksydazy, zatrzymującego ten proces.

Poza Amazonią pewne ślady mamy w innych regionach świata. Na Karaibach w podobnych celach wykorzystywano tabakę Cohoba, uzyskiwaną z drzewa Anadenanthera peregrina, zawierającego DMT i bufoteninę. Niektóre informacje wskazują, że także australijscy Aborygeni mogli korzystać z wysokiego stężenia dimetylotryptaminy w wybranych gatunkach akacji, wykorzystywanych w rytuałach przejścia. Nie ma na to jednak silnych dowodów.

Jak DMT może być wykorzystane w medycynie?

Powyżej wskazałem, że DMT jest agonistą 5-HT2A, więc wpływa na zmianę percepcji i świadomości. To za sprawą tej właściwości powoduje wizje i odmienne stany postrzegania rzeczywistości. Jednak to nie jedyny sposób, jak działa DMT. Aktywuje też receptor 5-HT1A, wpływając na nastrój i lęk. Powyżej opisałem szerzej jego cechy neuroprotekcyjne. Zdolności tej cząstki do pobudzania neuroplastyczności zwiększa również elastyczność poznawczą. Z drugiej strony powodują „rozpad ego”, sprzyjając zmianie wzorców myślenia, co wynika z właściwości zwiększania globalnej łączności mózgi i destabilizacji tzw. default mode network.

Dużo ważniejszy jest kontekst, w jaki sposób DMT może być wykorzystany w „służbie człowiekowi”. Wskazuje się, że to potencjalny sojusznik w walce z depresją, gdyż według badań poprawę stanu pacjentów obserwuje się nawet 1 dzień po podaniu preparatu. Dochodzi również do redukcji objawów w badaniach klinicznych, a efekty (w połączeniu z psychoterapią) utrzymują się miesiącami.

Oprócz tego dostrzega się potencjał dimetylotryptaminy w walce z:

• uzależnieniami,
• lękiem i stanami lękowymi,
• PTSD,
• chorobami neurodegeneracyjnymi.

Podkreśla się, że DMT w porównaniu z innymi psychodelikami, działa bardzo krótko i może być precyzyjnie dawkowane dożylnie. Jednak wciąż brakuje na tym polu badań, zwłaszcza dotyczących długoterminowych skutków. Trzeba też wskazać, że mocno podnosi ciśnienie i tętno oraz wykazuje się potencjalne ryzyko epizodów psychotycznych u osób z predyspozycjami do schizofrenii.

DMT – czy kiedyś zmieni świat?

Pewne właściwości tej substancji są bezdyskusyjne. Wpływ na neuroplastyczność, modulowanie układu odpornościowego, wspieranie neurogenezy… Jednak trzeba mieć na uwadze fakt, że dyskusja o niej, psychodelikach w ogóle, wciąż jest na wpół otwarta, co wynika z ograniczeń prawnych. Jednak środowiska medyczne i naukowe coraz głośniej postulują, aby przyjrzeć się im bliżej, gdyż żyjemy w czasach rosnącego kryzysu zdrowia psychicznego. Do 2030 roku zaś depresja ma być najczęściej diagnozowaną chorobą. Czy DMT pomoże w walce z nią? Wiele zależy m.in. właśnie od tego, czy wciąż będzie to substancja kryminalizowana.