Czy grzybnia może się regenerować? Zdolności adaptacyjne mycelium

Grzyby w naturze walczą z różnymi zagrożeniami. Bakterie, pasożyty, inne gatunki z ich królestwa, zmiany klimatyczne… Wszystkie te i wiele innych czynników mogą wpłynąć na to, jak sobie poradzą w danym środowisku. W porównaniu z nimi okazy hodowane w growkitach, z jednej strony, mają doskonałe warunki bytowe, a z drugiej – są dużo mniej zahartowane. A jednak… wszystkie one wykazują niesamowite zdolności adaptacyjne i regeneracyjne. W tym artykule przyjrzymy się wspólnie temu tym mechanizmom. Zapraszam do czytania!

Jak silna jest grzybnia?

Grzyby nie mają systemu odpornościowego w takim rozumieniu, jak myślimy o zwierzętach. Wypracowały jednak pewne mechanizmy ewolucyjne, które wspierają je w ochronie przed potencjalnymi napastnikami. Należy do nich np. zdolność wytwarzania różnego rodzaju metabolitów wtórnych, w tym:

• enzymów,
• antybiotyków.

Te pierwsze z jednej strony służą do trawienia pokarmu, zasilającego mycelium, ale też działają jak chemiczna tarcza, zabezpieczająca je przed potencjalnymi skażeniami. Antybiotyki natomiast (które zresztą również pozyskujemy z różnych gatunków grzybów) pomagają im hamować rozwój bakterii i innych grzybów. Z ich pomocą grzybnia, niemal dosłownie, sterylizuje swoje otoczenie.

W growkitach wygląda to nieco inaczej. W pudełkach bowiem grzybnia jest w pełni rozwinięta, zbita i zajęła całą dostępną przestrzeń. Panuje więc w niej niepodzielnie. To może chronić ją przed potencjalnymi zagrożeniami z zewnątrz w tym nawet pleśniami (tj. o ile zapewni się jej właściwe warunki). Trzeba jednak wspomnieć o jednym, dużym „ALE”.

„Pudełka wzrostu” to monokultury. Grzyb bytuje w nich samodzielnie, bez wsparcia organizmów, z którymi w naturze żyje w symbiozie. Jeśli więc zdarzy się, że będzie osłabiony (bo np. zmieniła się temperatura) albo pojawi się silny patogen – wówczas istnieje ryzyko, że może zostać skażony. Dodatkowo jeden growkit siłą rzeczy ma ograniczone zasoby, tj. substrat ma skończoną ilość składników odżywczych.

Co może zaszkodzić grzybni?

Mycelium mogą zaszkodzić niesprzyjające warunki. Zbyt wysoka lub za niska temperatura hamuje jej rozwój, ale gdy utrzymuje się dłużej – doprowadzić do jej śmierci. Szkodliwy może być też zarówno niedobór, jak i nadmiar wody. W growkitach powinna panować lekka wilgoć, aby nie „utopić” grzyba.

Istnieją także pewne czynniki chemiczne, w tym np. chlor z wody kranowej (szkodliwy dla grzybni), jak i nadmiar CO2, przy którym grzyb przechodzi w fazę wegetatywną. Z drugiej strony mycelium może zostać zaatakowane przez inne organizmy. Chodzi przede wszystkim o pleśnie, bakterie… ale i drobne owady, żywiące i rozmnażające się na nich. Należy nadmienić, że im gorsze warunki atmosferyczne, tym większe ryzyko infekcji.

Czy grzybnia się regeneruje?

Wiedząc już, jak grzyby są w stanie sobie radzić z różnymi zagrożeniami, warto powiedzieć więcej o tym, czy mają zdolności regeneracyjnie. Najkrócej mówiąc – tak, regeneracja grzybni jest możliwa. Co więcej – mechanizm ten mógłby budzić zazdrość u innych organizmów. Wynika to ze swoistej „modularności” grzybów.

Jak więc grzybnia regeneruje się np. po urazach mechanicznych? Ciekawe właściwości na tym polu wykazują niektóre grzyby funkcjonalne. Przykładowo – mycelium Soplówki jeżowatej wydaje się bardzo delikatne i faktycznie łatwo można je uszkodzić. Ale… wypracowało ono zdolność reanastomozy. Nawet jeśli strzępki zostały oderwane, to mogą się ponownie połączyć, a w miejscu uszkodzenia zagęścić strukturę.

Jak to wygląda zaś w przypadku uszkodzeń chemicznych, występujących np. przy zmianie pH podłoża? Pewne grzyby adaptogenne, w tym „grzyb nieśmiertelności” – Reishi, wypracowały mechanizm polegający na produkcji ogromnej ilości triterpenów i silnych enzymów, rozkładających potencjalnie zagrażające im związki chemiczne. Następnie je „betonują”, chroniąc w ten sposób grzybnię przed działaniem tych substancji. W przypadku tego gatunku przejawiają się one w formie żółtawych lub brązowych przebarwień.

Prawdziwym drapieżnikiem w zakresie kolonizacji i ochrony przed potencjalnymi zagrożeniami biologicznymi są kordycepsy. Maczużnik bojowy w naturze atakuje wybrane gatunki owadów, wykorzystując je do rozmnażania. Jeśli natomiast – przykładowo – jego grzybnia zostanie zaatakowana przez bakterie, grzyb zaczyna produkować masowo kordycepinę – silny antybiotyk i analog nukleozydu. Działa na zasadzie usuwania zagrożenia (przez hamowanie replikacji jego DNA), jak i regeneracji zaatakowanych obszarów. Fantastycznie to widać na hodowlanych okazach, do których growkitów dostały się lekkie infekcje.

W kontekście grzybów funkcjonalnych to o tyle ważne, że wiele produkowanych przez nie substancji wykorzystuje też człowiek. Nie bez przyczyny są one nazywane adaptogenami – pomagają adaptować się w niesprzyjających warunkach. Ponadto – według tradycyjnej medycyny chińskiej stanowią one panaceum na wiele groźnych dolegliwości.

Jak można wspierać grzybnię w growkicie?

Czasem warto zaufać procesowi – szczególnie gdy to growkit full auto. Wystarczy, że ustawisz go we właściwym miejscu i zostawisz w spokoju. Magia dzieje się sama, gdyż takie paczki regulują wentylację, temperaturę i ograniczają ryzyko skażenia. Jeśli masz inny niż automatyczny growkit – pamiętaj, by nie pryskać wodą bezpośrednio na grzybnię, a np. na ścianki opakowania. Zadbaj też o regularną wentylację, np. przez wachlowanie growkitu. Ale najważniejsze – zatroszcz się o właściwą temperaturę i lekki cień. Wtedy grzybnia powinna pracować bez przeszkód.