Biała, szara, niebieska – co oznaczają kolory grzybni?

Domowe uprawy grzybów np. funkcjonalnych (takich jak Reishi) i jadalnych (w tym tych, jakie występują w polskich lasach), a także hodowanie samej grzybni pod badania wymaga uważności. Zmiany w wyglądzie mycelium mogą sugerować, że w obrębie danego organizmu odbywa się proces potencjalnie świadczący o tym, że materiał się „psuje”. Szczególnie duże znaczenie mają kolory i czasem występujące wraz z nimi naloty. Przykładowo – co oznacza niebieski kolor grzybni? Albo szary? Na te i inne pytania odpowiadam poniżej. Zachęcam do lektury.

Co to grzybnia i z czego jest zbudowana?

Grzybnią nazywamy wegetatywną część grzyba, będącą jednocześnie rozgałęzionym systemem nerwowym i pokarmowym. Zbudowana jest ze strzępek, które wiążą się ze sobą i mogą rozciągać na całe hektary, tworząc wielki, złożony organizm. Te drobne „nitki” są otaczane przez ściany komórkowe zbudowane z chityny, a w przewodnictwie składników odżywczych uczestniczą tzw. septy.

To jednak cechy mikroskopowe. Z perspektywy ludzkiego oka grzybnia ma bardziej delikatną strukturę. Może ona przypominać:

• watę,
• puch,
• pajęczynę,
• płaty skóry zamszowej.

Wygląd grzybni zasadniczo zależy od rodzaju i gatunku grzyba. Cechy te mogą również decydować o barwie, jaką ma mycelium.

Jaki kolor ma grzybnia?

W zdecydowanej większości jednak grzybnie różnych grzybów mają biały lub białawy kolor. Dlaczego? Wyjaśnienie jest proste i logiczne. Z jednej strony bowiem grzyby nie przeprowadzają fotosyntezy, nie potrzebują zatem chlorofilu. Z drugiej – to także działanie czysto „ekonomiczne”. Produkcja barwnika kosztuje energię, którą można spożytkować inaczej, np. na wypracowanie mechanizmów obronnych przed pasożytami.

Przyjrzyjmy się jednak różnym rodzajom tych organizmów i ich mycelium. W naturze może się ono barwić na:

• biały lub kremowy – zwłaszcza w przypadku grzybów kapeluszowych (w tym pieczarek, boczniaków i borowików),
• żółty lub pomarańczowy – niektóre śluzowce (niebędące grzybami per se, ale budujące podobne struktury) wykorzystują barwnik do ochrony przed promieniowaniem UV lub ochroną przed drapieżnikami,
• czarny lub brązowy – charakterystyczne m.in. dla opieniek, tworzących ryzomorfy, będące zdecydowanie twardszą i odporniejszą na negatywne czynniki strukturą o sznurowatej strukturze.

W przypadku grzybów z gatunku Psilocybe cubensis, których grzybnię możesz badać w domu, jej kolor jest typowo śnieżnobiały. Przyjmuje też zazwyczaj dwie struktury – albo białe „korzonki”, albo miękkie, białe kłaczki. W dalszej części artykułu oprę się na nich mocniej, by wyjaśnić potencjalne zmiany w wyglądzie plechy.

Czy grzybnia może naturalnie zmienić kolor?

Jeśli widzisz różnicę i zastanawiasz się, czy zmiana koloru grzybni jest normalna, to wiedz, że zazwyczaj nie. Zwykle to sygnał alarmowy, że coś niedobrego dzieje się z mycelium. W pewnych warunkach może ono sinieć, przybierać niebieskawy lub morski kolor. Jeśli to tylko zmiana barwy, to najpewniej oznacza, że zostało one wystawione na pewien stres – albo wyschnięcie, albo zmiana temperatury lub też uległa w jakiś sposób uszkodzona.

Innym razem jednak może się zdarzyć, że na grzybni pojawiają się żółtawe lub bursztynowe przebarwienia (często z płynem). Są one tzw. metabolitami wtórnymi, wynikającymi ze zwalczania bakterii lub stresu temperaturowego.

Nalot lub puch na grzybni – co to oznacza?

W przypadku pojawiających się „puszków” na grzybni możemy mieć do czynienia zasadniczo z dwoma rodzajami procesów. Jeśli pojawił się biały nalot na grzybni – często oznacza to, że wchodzi ona w kolejny etap rozwoju, poszukując kolejnych składników odżywczych (wtedy przypomina bardziej watę). Jeśli natomiast przyjmuje formę sznurków czy żyłek – oznacza bardzo agresywną kolonizację podłoża. W momencie, gdy w nalocie pojawiają się małe, twarde kuleczki – plecha zaczyna rozwijać owocniki (co wiąże się z koniecznością „uśmiercenia” grzybni Psilocybe cubensis).

Biały nalot jednak czasem oznacza kłopoty. Jeśli jest wyjątkowo gęsty i przyjmuje formę skorupy czy twarożku, a do tego błyskawicznie się rozrasta – mamy do czynienia z pleśnią. Wtedy grzybnia najprawdopodobniej nadaje się już do wyrzucenia, gdyż po opakowaniu mogą krążyć zarodniki pasożyta.

W porządku. A co znaczy szary nalot na grzybni? Niestety – to również zazwyczaj oznacza atak pleśni, tzw. pajęczynowej. Przyjmuje on wtedy formę przypominającą rzadką, szarą pajęczynę, unoszącą się lekko nad powierzchnią samej grzybni. Charakteryzuje ją błyskawiczny rozwój oraz maleńkie czarne kropeczki – zarodniki. Występuje zazwyczaj w sytuacji, gdy w growboxie panuje zbyt wysoka wilgotność i ma on za słabą wentylację. Sygnałem ostrzegawczym, nim pojawi się taki nalot, jest szarzenie grzybni w ogóle. To znak, że się dusi i wymaga więcej tlenu.

Kolory grzybni – podsumowanie

Sama zmiana koloru nie zawsze musi oznaczać konieczności wyrzucenia grzybni. Bardzo ważna będzie ocena także na podstawie zapachu (woń stęchlizny czy wilgotnej piwnicy zwykle oznacza, że mycelium zostało skażone; bardziej pieczarkowa czy leśna – jest jeszcze zdrowe). Ponadto w przypadku zauważenia zmian kolorystycznych czy nalotu, warto obserwować, jak szybko się te zmiany rozwijają. Jeśli w ciągu 24 godzin drastycznie się rozrastają – pozostaje jedynie wyrzucenie skażonego growkitu.